الهی نامه › بخش دوازدهم › (۱) حکایت کیخسرو و جام جم

نشسته بود کیخسرو چو جمشید — نهاده جامِ جم در پیشِ خورشید

نگه می‌کرد سرّ هفت کشور — وز آنجا شد به سَیر هفت اختر

نماند از نیک و بد چیزی نهانش — که نه در جام جم می‌شد عیانش

طلب بودش که جامِ جم ببیند — همه عالم دمی درهم ببیند

اگرچه جملهٔ عالم همی‌دید — ولی در جام جام جم نمی‌دید

بسی زیر و زبر آمد در آن راز — حجابی می‌نشد از پیشِ او باز

به‌آخر گشت نقشی آشکارا — که در ما کی توانی دید ما را‌؟

چو ما فانی شدیم از خویشتن پاک — که بیند نقشِ ما در عالم خاک‌؟

چو فانی گشت از ما جسم و جان هم — ز ما نه نام ماند و نه نشان هم

تو باشی هرچه بینی ما نباشیم — که ما هرگز دگر پیدا نباشیم

چو نقش ما به بی‌نقشی بَدَل شد — چه جویی نقش ما‌؟ چون با ازل شد

همه چیزی به‌ما زان می‌توان دید — که ممکن نیست ما را در میان دید

وجود ما اگر یک ذرّه بودی — هنوز آن ذرّه در خود غرّه بودی

نبیند کس ز ما یک ذرّه جاوید — که از ذرّه نگردد ذرّه خورشید

اگر از خویش می‌جویی خبر تو — بمیر از خود مکن در خود نظر تو

اگرچه لعبتان دیده خردند — ولی از خویشتن پیش از تو مردند

ازان یک ذرّه روی خود ندیدند — که تا بودند مرگ خود گُزیدند

ازان پیوسته خویش از عز نبینند — که خود را مردگان هرگز نبینند

اگر در مرگ خواهی زندگانی — گمان زندگانی مرگ دانی

اگر خواهی تو نقش جاودان یافت — چنان نقشی به بی‌نقشی توان یافت

کنون گر همچو ما خواهی چو ما شو — به‌ترک خود بگو از خود فنا شو

حصاری از فنا باید درین کوی — وگرنه بر تو زخم آید ز هر سوی

چو کیخسرو ازان راز آگهی یافت — ز ملک خویش دست خود تهی یافت

یقینش شد که ملکش جز فنا نیست — که در دنیا بقا را هم بقا نیست

چو صحرای خودی را سدِّ خود دید — قبای بی‌خودی بر قدِّ خود دید

چو مردان ترک مُلک‌ِ کم‌بقا گفت — شهادت گفت و بر دست فنا خفت

مگر لهراسپ آنجا بود خواندش — بجای خویش در ملکت نشاندش

به‌غاری رفت و بُرد آن جام با خویش — به‌زیر برف شد دیگر میندیش

کسی کاو غرق شد از وی اثر نیست — وزو ساحل‌نشینان را خبر نیست

تو هم در عین گردابی بمانده — نمی‌دانی که در خوابی بمانده

که تو با ما یخی بر آفتابی — و یا کف گِلی بر روی آبی

چو بی کشتی تو در دریا نشستی — بگوید با تو دریا آنچه هستی