الهی نامه › بخش هجدهم › (۴) حکایت اصمعی با آن مرد صاحب ضیف و زنگی حادی

چنین گفت اصمعی پیر یگانه — که یک شب در عرب گشتم روانه

کریمی کرد مهمانم دگر روز — بر او زنگئی دیدم همه سوز

کشیده پای تا فرقش بزنجیر — بزاری نالهٔ می‌کرد چون زیر

دلی چون دیدهٔ موری ز تنگی — همه زنگی دلی رفته ز زنگی

بپرسیدم از آن زنگی خسته — که از بهر چه گشتی پای بسته

مرا گفتا گناهی کرده‌ام من — که زین زنجیر و غلّ آزرده‌ام من

بنزد خواجهٔ من میهمان را — بوَد حقّی که نتوان گفت آن را

اگر از وی بخواهی این زمانم — ببخشد از برای میهمانم

چو آوردند نان و خواجه بنشست — بسوی نان نمی‌برد اصمعی دست

که نتوانم که خون جان خورم من — اگر او را ببخشی نان خورم من

چنین گفت اصمعی را میزبانش — که زنگی را پُر آتش باد جانش

بجانش نزد این دلخسته بیمست — چه گویم چون گناه او عظیمست

گناهش چیست گفت ای خواجه بر گو — چنین گفتا که این زنگیِ بدخو

براهی چارصد اشتری قوی حال — همه در گرمگاه وزیرِ اثقال

بعجلت کرم میراندست در راه — حُدائی زار می‌خواندست آنگاه

که تا آن اشتران بی خورد و بی‌خواب — سِپَس کردند ده منزل در آن تاب

حدایی زار و زنگی خوش آواز — همه آن اشتران را داده پرواز

چو او قصد حَدَی پیوست کرده — ز لذّت اشتران را مست کرده

چو در سختی چنین راهی سپردند — بهم هر چار صد آنجا بمردند

بزاری اشتران را بار بر پُشت — حُدَی می‌گفت تا در تشنگی کُشت

به بانگی چارصد اشتر چو جان داد — منت زین غُصّه نتوانم نشان داد

چو حیوان می‌بمرد از درد این راه — چگونه گیرمت من مردِ این راه

جوانمردا شتر را گر حُدَی هست — ترا از حضرت حق صد ندا هست

چو حیوانی بمیرد از یک آواز — توئی اندر دو عالم محرم راز

پیاپی می‌رسد از حق پیامت — ز حیوانی کمست آخر مقامت؟

خدای از بهرِ خویشت آفریده — ز تو هم نفس وهم مالت خریده

تو مشغول وجود خویش گشته — بخودبینی ز شیطان بیش گشته

ترا صد گنج حق داده زهستی — تو با شیطان بهم خورده زمستی

خدا خوانده بخویشت جاودانه — تو گشته از پی شیطان روانه

خدا فعل تو یک یک ذره دیده — تو چون ذرهٔ هوای خود گزیده

زیان کردی همه عمر جهانی — که قدر آن ندانستی زمانی

ولیکن هست صبر آنکه ناگاه — برافتد پرده از چشم تو در راه

چو رسوائی خود گردد عیانت — بسوزد آتش تشویر جانت