مثنوی معنوی › دفتر دوم › بخش ۲۱ - امتحان پادشاه به آن دو غلام کی نو خریده بود

پادشاهی دو غلام ارزان خرید — با یکی زان دو سخن گفت و شنید

یافتش زیرک‌دل و شیرین جواب — از لب شِکر چه زاید شکرآب

آدمی مخفیست در زیر زبان — این زبان پرده‌ست بر درگاه جان

چونک بادی پرده را در هم کشید — سِرّ صحن خانه شد بر ما پدید

کاندر آن خانه گهر یا گندمست — گنج زر یا جمله مار و کزدمست

یا درو گنجست و ماری بر کران — زانک نبود گنج زر بی پاسبان

بی تامل او سخن گفتی چنان — کز پس پانصد تامل دیگران

گفتیی در باطنش دریاستی — جمله دریا گوهر گویاستی

نور هر گوهر کزو تابان شدی — حق و باطل را ازو فرقان شدی

نور فرقان فرق کردی بهر ما — ذره ذره حق و باطل را جدا

نور گوهر نور چشم ما شدی — هم سؤال و هم جواب از ما بدی

چشم کژ کردی دو دیدی قرص ماه — چون سؤالست این نظر در اشتباه

راست گردان چشم را در ماهتاب — تا یکی بینی تو مه را نک جواب

فکرتت گو، کژ مبین نیکو نگر — هست هم نور و شعاع آن گهر

هر جوابی کان ز گوش آید بدل — چشم گفت از من شنو آن را بهل

گوش دلاله‌ست و چشم اهل وصال — چشم صاحب حال و گوش اصحاب قال

در شنود گوش تبدیل صفات — در عیان دیده‌ها تبدیل ذات

ز آتش ار علمت یقین شد از سخن — پختگی جو در یقین منزل مکن

تا نسوزی نیست آن عین الیقین — این یقین خواهی در آتش در نشین

گوش چون نافذ بود دیده شود — ورنه قل در گوش پیچیده شود

این سخن پایان ندارد باز گرد — تا که شه با آن غلامانش چه کرد