مثنوی معنوی › دفتر اول › بخش ۱۰۳ - بقیهٔ قصهٔ پیر چنگی و بیان مخلص آن

مطربی کز وی جهان شد پر طرب — رُسته ز آوازش خیالاتِ عجب

از نوایش مرغ دل پرّان شدی — وز صَدایش هوشِ جان حیران شدی

چون برآمد روزگار و پیر شد — بازِ جانْشْ از عجز، پشّه‌گیر شد

پشت او خم گشت همچون پشت خُم — ابروان بر چشم همچون پالْدُم

گشت آواز لطیفِ جان‌فزاش — زشت و نزد کس نیرزیدی به لاش

آن نوایِ رشکِ زهره آمده — همچو آواز خر پیری شده

خود کدامین خوش که او ناخوش نشد — یا کدامین سقف کان مِفْرَش نشد

غیر آواز عزیزان در صُدور — که بوَد از عکسِ دَمْشان نفخِ صور

اندرونی کاندرونها مست از اوست — نیستی کین هستهامان هست از اوست

کهربای فکر و هر آواز او — لذت الهام و وحی و راز او

چونک مطرب پیرتر گشت و ضعیف — شد ز بی کسبی رهین یک رَغیف

گفت: عمر و مهلتم دادی بسی — لطفها کردی خدایا با خسی!

معصیت ورزیده‌ام هفتاد سال — باز نگرفتی ز من روزیْ نَوال

نیست کسب امروز مهمان تُوَم — چنگ بهر تو زنم کان تُوَم

چنگ را برداشت و شد الله‌جو — سوی گورستان یثرب آه‌گو

گفت: خواهم از حق، ابریشم‌بها — کو به نیکویی پذیرد قلب‌ها

چونک زد بسیار و گریان سر نهاد — چنگ بالین کرد و بر گوری فتاد

خواب بردش مرغ جانْش از حبس رست — چنگ و چنگی را رها کرد و بجَست

گشت آزاد از تن و رنج جهان — در جهانِ ساده و صحرای جان

جان او آنجا سُرایان ماجرا — کاندر اینجا گر بماندندی مرا

خوش بُدی جانم درین باغ و بهار — مست این صحرا و غیبی لاله‌زار

بی پر و بی پا سفر می‌کردمی — بی لب و دندان شکر می‌خَوردمی

ذکر و فکری فارغ از رنج دِماغ — کردمی با ساکنان چرخ، لاغ

چشم بسته عالمی می‌دیدمی — وَرد و ریحان بی کفی می‌چیدمی

مرغ آبی غرق دریای عسل — عین ایوبی، شراب و مغتسل

که بدو ایوب از پا تا به فرق — پاک شد از رنجها چون نور شرق

مثنوی در حجم گر بودی چو چرخ — در نگنجیدی درو زین نیم بَرخ

کان زمین و آسمانِ بس فراخ — کرد از تنگی دلم را شاخ‌شاخ

وین جهانی کاندرین خوابم نمود — از گشایش پرّ و بالم را گشود

این جهان و راهش ار پیدا بدی — کم کسی یک لحظه‌ای آنجا بدی

امر می‌آمد که نه طامع مشو — چون ز پایت خار بیرون شد برو

مول مولی می‌زد آنجا جان او — در فضای رحمت و احسان او