مثنوی معنوی › دفتر دوم › بخش ۲۳ - قسم غلام در صدق و وفای یار خود از طهارت ظن خود (3/3)

کان چه دارد وین چه دارد می‌گزین — زانک کم‌یابست آن در ثمین

گر به صورت می‌روی کوهی به شکل — در بزرگی هست صد چندان که لعل

هم به صورت دست و پا و پشم تو — هست صد چندان که نقش چشم تو

لیک پوشیده نباشد بر تو این — کز همه اعضا دو چشم آمد گزین

از یک اندیشه که آید در درون — صد جهان گردد به یک دم سرنگون

جسم سلطان گر به صورت یک بود — صد هزاران لشکرش در پی دود

باز شکل و صورت شاه صفی — هست محکوم یکی فکر خفی

خلق بی‌پایان ز یک اندیشه بین — گشته چون سیلی روانه بر زمین

هست آن اندیشه پیش خلق خرد — لیک چون سیلی جهان را خورد و برد

پس چو می‌بینی که از اندیشه‌ای — قایمست اندر جهان هر پیشه‌ای

خانه‌ها و قصرها و شهرها — کوهها و دشتها و نهرها

هم زمین و بحر و هم مهر و فلک — زنده از وی همچو کز دریا سمک

پس چرا از ابلهی پیش تو کور — تن سلیمانست و اندیشه چو مور

می‌نماید پیش چشمت کُه بزرگ — هست اندیشه چو موش و کوه گرگ

عالم اندر چشم تو هول و عظیم — ز ابر و رعد و چرخ داری لرز و بیم

وز جهان فکرتی ای کم ز خر — ایمن و غافل چو سنگ بی‌خبر

زانک نقشی وز خرد بی‌بهره‌ای — آدمی خو نیستی خرکره‌ای

سایه را تو شخص می‌بینی ز جهل — شخص از آن شد نزد تو بازی و سهل

باش تا روزی که آن فکر و خیال — بر گشاید بی‌حجابی پر و بال

کوهها بینی شده چون پشم نرم — نیست گشته این زمین سرد و گرم

نه سما بینی نه اختر نه وجود — جز خدای واحد حی ودود

یک فسانه راست آمد یا دروغ — تا دهد مر راستیها را فروغ