مثنوی معنوی › دفتر اول › بخش ۲۳ - در بیان آنک این اختلافات در صورت روش است نی در حقیقت راه

او ز یک رنگیّ عیسی بو نداشت — وز مزاج خمّ عیسی خو نداشت

جامهٔ صد رنگ از آن خمِّ صفا — ساده و یک‌رنگ گشتی چون صبا

نیست یک‌رنگی کزو خیزد ملال — بل مثال ماهی و آب زلال

گرچه در خشکی هزاران رنگهاست — ماهیان را با یُبوسَت جنگهاست

کیست ماهی چیست دریا در مثل — تا بدان مانَد مَلِک عزَّ و جَل

صد‌هزاران بحر و ماهی در وجود — سجده آرد پیش آن اکرام و جود

چند بارانِ عطا باران شده — تا بدانْ آن بحر دُرّ افشان شده

چند خورشیدِ کرَم افروخته — تا که ابر و بحر جود آموخته

پرتو دانش زده بر خاک و طین — تا که شد دانه پذیرنده زمین

خاکْ امین و هر چه در وی کاشتی — بی‌خیانت جنسِ آن برداشتی

این امانت زان امانت یافتست — کآفتابِ عدل بر وی تافتست

تا نشانِ حق نیارد نوبهار — خاکْ سِرها را نکرده آشکار

آن جوادی که جمادی را بداد — این خبرها وین امانت وین سَداد

مر جمادی را کند فضلش خبیر — عاقلان را کرده قهرِ او ضریر

جان و دل را طاقتِ آن جوش نیست — با که گویم در جهان یک گوش نیست

هر کجا گوشی بُد از وی چشم گشت — هر کجا سنگی بُد از وی یَشم گشت

کیمیاسازست چه‌بود کیمیا — معجزه بخش است چه‌بود سیمیا

این ثنا گفتن ز من ترکِ ثناست — کین دلیلِ هستی و هستی خطاست

پیشِ هستِ او بباید نیست بود — چیست هستی پیش او کور و کبود

گر نبودی کور زو بگداختی — گرمی خورشید را بشناختی

ور نبودی او کبود از تعزیَت — کی فسردی همچو یخ این ناحیَت