مثنوی معنوی › دفتر دوم › بخش ۸۲ - امتحان هر چیزی تا ظاهر شود خیر و شری کی در ویست

یک نظر قانع مشو زین سقف نور — بارها بنگر ببین هل من فطور

چونک گفتت کاندرین سقف نکو — بارها بنگر چو مرد عیب‌جو

پس زمین تیره را دانی که چند — دیدن و تمییز باید در پسند

تا بپالاییم صافان را ز درد — چند باید عقل ما را رنج برد

امتحانهای زمستان و خزان — تاب تابستان بهار همچو جان

بادها و ابرها و برقها — تا پدید آرد عوارض فرقها

تا برون آرد زمین خاک‌رنگ — هرچه اندر جیب دارد لعل و سنگ

هرچه دزدیده‌ست این خاک دژم — از خزانهٔ حق و دریای کرم

شحنهٔ تقدیر گوید راست گو — آنچ بردی شرح وا ده مو به مو

دزد یعنی خاک گوید هیچ هیچ — شحنه او را در کشد در پیچ پیچ

شحنه گاهش لطف گوید چون شکر — گه بر آویزد کند هر چه بتر

تا میان قهر و لطف آن خفیه‌ها — ظاهر آید ز آتش خوف و رجا

آن بهاران لطف شحنهٔ کبریاست — و آن خزان تهدید و تخویف خداست

و آن زمستان چارمیخ معنوی — تا تو ای دزد خفی ظاهر شوی

پس مجاهد را زمانی بسط دل — یک زمانی قبض و درد و غش و غل

زانک این آب و گلی کابدان ماست — منکر و دزد ضیای جانهاست

حق تعالی گرم و سرد و رنج و درد — بر تن ما می‌نهد ای شیرمرد

خوف و جوع و نقص اموال و بدن — جمله بهر نقد جان ظاهر شدن

این وعید و وعده‌ها انگیختست — بهر این نیک و بدی کآمیختست

چونک حق و باطلی آمیختند — نقد و قلب اندر حرمدان ریختند

پس محک می‌بایدش بگزیده‌ای — در حقایق امتحانها دیده‌ای

تا شود فاروق این تزویرها — تا بود دستور این تدبیرها

شیر ده ای مادر موسی ورا — واندر آب افکن میندیش از بلا

هر که در روز الست آن شیر خورد — همچو موسی شیر را تمییز کرد

گر تو بر تمییز طفلت مولعی — این زمان یا ام موسی ارضعی

تا ببیند طعم شیر مادرش — تا فرو ناید بدایهٔ بد سرش