مثنوی معنوی › دفتر سوم › بخش ۲۲۸ - یافتن عاشق معشوق را و بیان آنک جوینده یابنده بود کی وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُ

کان جوان در جست و جو بد هفت سال — از خیال وصل گشته چون خیال

سایهٔ حق بر سر بنده بود — عاقبت جوینده یابنده بود

گفت پیغامبر که چون کوبی دری — عاقبت زان در برون آید سری

چون نشینی بر سر کوی کسی — عاقبت بینی تو هم روی کسی

چون ز چاهی می‌کنی هر روز خاک — عاقبت اندر رسی در آب پاک

جمله دانند این اگر تو نگروی — هر چه می‌کاریش روزی بدروی

سنگ بر آهن زدی آتش نجست — این نباشد ور بباشد نادرست

آنک روزی نیستش بخت و نجات — ننگرد عقلش مگر در نادرات

کان فلان کس کشت کرد و بر نداشت — و آن صدف برد و صدف گوهر نداشت

بلعم باعور و ابلیس لعین — سود نامدشان عبادتها و دین

صد هزاران انبیا و ره‌روان — ناید اندر خاطر آن بدگمان

این دو را گیرد که تاریکی دهد — در دلش ادبار جز این کی نهد

بس کسا که نان خورد دلشاد او — مرگ او گردد بگیرد در گلو

پس تو ای ادبار رو هم نان مخور — تا نیفتی همچو او در شور و شر

صد هزاران خلق نانها می‌خورند — زور می‌یابند و جان می‌پرورند

تو بدان نادر کجا افتاده‌ای — گر نه محرومی و ابله زاده‌ای

این جهان پر آفتاب و نور ماه — او بهشته سر فرو برده به چاه

که اگر حقست پس کو روشنی — سر ز چه بردار و بنگر ای دنی

جمله عالم شرق و غرب آن نور یافت — تا تو در چاهی نخواهد بر تو تافت

چه رها کن رو به ایوان و کروم — کم ستیز اینجا بدان کاللج شوم

هین مگو کاینک فلانی کشت کرد — در فلان سالی ملخ کشتش بخورد

پس چرا کارم که اینجا خوف هست — من چرا افشانم این گندم ز دست

و آنک او نگذاشت کشت و کار را — پر کند کوری تو انبار را

چون دری می‌کوفت او از سلوتی — عاقبت در یافت روزی خلوتی

جست از بیم عسس شب او به باغ — یار خود را یافت چون شمع و چراغ

گفت سازندهٔ سبب را آن نفس — ای خدا تو رحمتی کن بر عسس

ناشناسا تو سببها کرده‌ای — از در دوزخ بهشتم برده‌ای

بهر آن کردی سبب این کار را — تا ندارم خوار من یک خار را

در شکست پای بخشد حق پری — هم ز قعر چاه بگشاید دری

تو مبین که بر درختی یا به چاه — تو مرا بین که منم مفتاح راه

گر تو خواهی باقی این گفت و گو — ای اخی در دفتر چارم بجو