مثنوی معنوی › دفتر چهارم › بخش ۱۱ - قصهٔ آن دباغ کی در بازار عطاران از بوی عطر و مشک بیهوش و رنجور شد

آن یکی افتاد بیهوش و خمید — چونک در بازار عطاران رسید

بوی عطرش زد ز عطاران راد — تا بگردیدش سر و بر جا فتاد

هم‌چو مردار اوفتاد او بی‌خبر — نیم روز اندر میان ره‌گذر

جمع آمد خلق بر وی آن زمان — جملگان لاحول‌گو درمان کنان

آن یکی کف بر دل او می براند — وز گلاب آن دیگری بر وی فشاند

او نمی‌دانست کاندر مرتعه — از گلاب آمد ورا آن واقعه

آن یکی دستش همی‌مالید و سر — وآن دگر کهگل همی آورد تر

آن بخور عود و شکر زد به هم — وآن دگر از پوششش می‌کرد کم

وآن دگر نبضش که تا چون می‌جهد — وان دگر بوی از دهانش می‌ستد

تا که می خوردست و یا بنگ و حشیش — خلق درماندند اندر بیهشیش

پس خبر بردند خویشان را شتاب — که فلان افتاده است آن‌جا خراب

کس نمی‌داند که چون مصروع گشت — یا چه شد کور افتاد از بام طشت

یک برادر داشت آن دباغ زفت — گربز و دانا بیامد زود تفت

اندکی سرگین سگ در آستین — خلق را بشکافت و آمد با حنین

گفت من رنجش همی دانم ز چیست — چون سبب دانی دوا کردن جلیست

چون سبب معلوم نبود مشکلست — داروی رنج و در آن صد محملست

چون بدانستی سبب را سهل شد — دانش اسباب دفع جهل شد

گفت با خود هستش اندر مغز و رگ — توی بر تو بوی آن سرگین سگ

تا میان اندر حدث او تا به شب — غرق دباغیست او روزی‌طلب

پس چنین گفته‌ست جالینوس مه — آنچ عادت داشت بیمار آنش ده

کز خلاف عادتست آن رنج او — پس دوای رنجش از معتاد جو

چون جعل گشتست از سرگین‌کشی — از گلاب آید جعل را بیهشی

هم از آن سرگین سگ داروی اوست — که بدان او را همی معتاد و خوست

الخبیثات الخبیثین را بخوان — رو و پشت این سخن را باز دان

ناصحان او را به عنبر یا گلاب — می دوا سازند بهر فتح باب

مر خبیثان را نسازد طیبات — درخور و لایق نباشد ای ثقات

چون ز عطر وحی کر گشتند و گم — بد فغانشان که تطیرنا بکم

رنج و بیماریست ما را این مقال — نیست نیکو وعظتان ما را به فال

گر بیاغازید نصحی آشکار — ما کنیم آن دم شما را سنگسار

ما بلغو و لهو فربه گشته‌ایم — در نصیحت خویش را نسرشته‌ایم

هست قوت ما دروغ و لاف و لاغ — شورش معده‌ست ما را زین بلاغ

رنج را صدتو و افزون می‌کنید — عقل را دارو به افیون می‌کنید