مثنوی معنوی › دفتر پنجم › بخش ۱۷ - تمثیل روشهای مختلف و همتهای گوناگون به اختلاف تحری متحریان در وقت نماز قبله را در وقت تاریکی و تحری غواصان در قعر بحر

هم‌چو قومی که تحری می‌کنند — بر خیال قبله سویی می‌تنند

چونک کعبه رو نماید صبحگاه — کشف گردد که کی گم کردست راه

یا چو غواصان به زیر قعر آب — هر کسی چیزی همی‌چیند شتاب

بر امید گوهر و در ثمین — توبره پر می‌کنند از آن و این

چون بر آیند از تگ دریای ژرف — کشف گردد صاحب در شگرف

وآن دگر که برد مروارید خرد — وآن دگر که سنگ‌ریزه و شبه برد

هکذی یبلوهم بالساهره — فتنة ذات افتضاح قاهره

هم‌چنین هر قوم چون پروانگان — گرد شمعی پرزنان اندر جهان

خویشتن بر آتشی برمی‌زنند — گرد شمع خود طوافی می‌کنند

بر امید آتش موسی بخت — کز لهیبش سبزتر گردد درخت

فضل آن آتش شنیده هر رمه — هر شرر را آن گمان برده همه

چون برآید صبحدم نور خلود — وا نماید هر یکی چه شمع بود

هر کرا پر سوخت زان شمع ظفر — بدهدش آن شمع خوش هشتاد پر

جوق پروانهٔ دو دیده دوخته — مانده زیر شمع بد پر سوخته

می‌تپد اندر پشیمانی و سوز — می‌کند آه از هوای چشم‌دوز

شمع او گوید که چون من سوختم — کی ترا برهانم از سوز و ستم

شمع او گریان که من سرسوخته — چون کنم مر غیر را افروخته