مثنوی معنوی › دفتر پنجم › بخش ۲۷ - در بیان آنک صفا و سادگی نفس مطمنه از فکرتها مشوش شود چنانک بر روی آینه چیزی نویسی یا نقش کنی اگر چه پاک کنی داغی بماند و نقصانی

روی نفس مطمئنه در جسد — زخم ناخنهای فکرت می‌کشد

فکرت بد ناخن پر زهر دان — می‌خراشد در تعمق روی جان

تا گشاید عقدهٔ اشکال را — در حدث کردست زرین بیل را

عقده را بگشاده گیر ای منتهی — عقدهٔ سختست بر کیسهٔ تهی

در گشاد عقده‌ها گشتی تو پیر — عقدهٔ چندی دگر بگشاده گیر

عقده‌ای کان بر گلوی ماست سخت — که بدانی که خسی یا نیک‌بخت

حل این اشکال کن گر آدمی — خرج این کن دم اگر آدم‌دمی

حد اعیان و عرض دانسته گیر — حد خود را دان که نبود زین گزیر

چون بدانی حد خود زین حدگریز — تا به بی‌حد در رسی ای خاک‌بیز

عمر در محمول و در موضوع رفت — بی‌بصیرت عمر در مسموع رفت

هر دلیلی بی‌نتیجه و بی‌اثر — باطل آمد در نتیجهٔ خود نگر

جز به مصنوعی ندیدی صانعی — بر قیاس اقترانی قانعی

می‌فزاید در وسایط فلسفی — از دلایل باز برعکسش صفی

این گریزد از دلیل و از حجاب — از پی مدلول سر برده به جیب

گر دخان او را دلیل آتشست — بی‌دخان ما را در آن آتش خوشست

خاصه این آتش که از قرب ولا — از دخان نزدیک‌تر آمد به ما

پس سیه‌کاری بود رفتن ز جان — بهر تخییلات جان سوی دخان