75. Al-Qiyaama سُورَةُ القِيَامَةِ
Elmalılı Hamdi YazırHayır, yemin ederim o kıyamet gününe
Süleyman AteşYoo, kıyamet gününe and içerim
«لا» زائدة في الموضعين «أقسم بيوم القيامة».
Elmalılı Hamdi YazırYine hayır, yemin ederim o sürekli kendini kınayan nefse
Süleyman AteşYoo, daima, kendini kınayan nefse and içerim
«ولا أقسم بالنفس اللوامة» التي تلوم نفسها وإن اجتهدت في الإحسان وجواب القسم محذوف، أي لتبعثن، دل عليه:
Elmalılı Hamdi Yazırİnsan, kendisinin kemiklerini bir araya toplayamayacağımızı mı sanıyor
Süleyman Ateşİnsan kendisinin kemiklerini bir araya toplamayacağımızı mı sanıyor
«أيحسب الإنسان» أي الكافر «ألن نجمع عظامه» للبعث والإحياء.
Elmalılı Hamdi YazırEvet, bizim onun parmak uçlarını bile aynen eski haline getirmeye gücümüz yeter
Süleyman AteşEvet, toplarız, onun parmak uçlarnı düzenlemeğe gücümüz yeter
«بلى» نجمعها «قادرين» مع جمعها «على أن نسوِّي بنانه» وهو الأصابع، أي نعيد عظامها كما كانت مع صغرها فكيف بالكبيرة.
Elmalılı Hamdi YazırFakat insan günahı devam ettirmek ister
Süleyman AteşFakat insan, devamlı suç işleyerek ilerisini berbadetmek ister
«بل يريد الإنسان ليفجر» اللام زائدة ونصبه بأن مقدرة، أي أن يكذب «أمامه» أي يوم القيامة، دل عليه.
Elmalılı Hamdi YazırO kıyamet günü ne zaman? diye sorar
Süleyman AteşKıyamet günü nerede? diye sorup durur
«يَسأَل أَيان» متى «يوم القيامة» سؤال استهزاء وتكذيب.
Elmalılı Hamdi YazırNe zaman ki o göz şimşek çakar
Süleyman AteşAma göz (güneş gibi ortaya çıkan gerçeğin karşısında) kamaştığı
«فإذا برق البصر» بكسر الراء وفتحها دهش وتحير لما رأى مما كان يكذبه.
Elmalılı Hamdi YazırAy tutulur
Süleyman AteşAy tutulduğu
«وخسف القمر» أظلم وذهب ضوءه.
Elmalılı Hamdi YazırGüneş ve ay toplanır
Süleyman AteşGüneş ve Ay bir araya toplandığı zaman
«وجمع الشمس والقمر» فطلعا من المغرب أو ذهب ضوءهما وذلك في يوم القيامة.
Elmalılı Hamdi Yazırİşte o gün insan, "kaçacak yer neresi?" der
Süleyman Ateş(Evet) O gün insan: "Kaçacak yer neresi?" der
«يقول الإنسان يومئذ أين المفر» الفرار.
Elmalılı Hamdi YazırHayır, hayır, yok bir siper
Süleyman AteşHayır, sığınacak yer yoktur
«كلا» ردع عن طلب الفرار «لا وزر» لا ملجأ يتحصن به.
Elmalılı Hamdi YazırO gün varılıp durulacak yer, ancak Rabbinin huzurudur
Süleyman AteşO gün varıp durulacak yer, ancak Rabbinin huzurudur (ey insan)
«إلى ربك يومئذ المستقر» مستقر الخلائق فيحاسبون ويجازون.
Elmalılı Hamdi YazırO gün insana, yapıp öne sürdüğü ve geri bıraktığı ne varsa bildirilir
Süleyman Ateş(O zaman) İnsanın yapıp öne sürdüğü, (yapmayıp) geri bıraktığı herşey kendisine haber verilir
«ينبأ الإنسان يومئذ بما قدم وأخر» بأول عمله وآخره.
Elmalılı Hamdi YazırDoğrusu insan kendi nefsini görür
Süleyman AteşDoğrusu insan kendi nefsini görür
«بل الإنسان على نفسه بصيرة» شاهد تنطق جوارحه بعمله والهاء للمبالغة فلا بد من جزائه.
Elmalılı Hamdi YazırBir takım özürler ortaya atsa da
Süleyman AteşBirtakım özürler ortaya atsa da
«ولو ألقى معاذيره» جمع معذرة على غير قياس، أي لو جاء بكل معذرة ما قُبلت منه.
Elmalılı Hamdi YazırOnu hemen okumak için dilini depretme
Süleyman Ateş(Ey Muhammed,) Onu hemen okumak için diline depretme
قال تعالى لنبيه: «لا تحرك به» بالقرآن قبل فراغ جبريل منه «لسانك لتعجل به» خوف أن ينفلت منك.
Elmalılı Hamdi YazırKuşkusuz onu toplamak ve okumak bize aittir
Süleyman AteşOnu (senin kalbinde) toplamak ve (sana) okumak bize düşer
«إن علينا جمعه» في صدرك «وقرآنه» قراءتك إياه أي جريانه على لسانك.
Elmalılı Hamdi YazırO halde biz onu okuduğumuz zaman sen onun okunuşunu takip et
Süleyman AteşO halde sana Kur'an'ı okuduğumuz zaman onun okunuşunu izle
«فإذا قرأناه» عليك بقراءة جبريل «فاتبع قرآنه» استمع قراءته فكان صلى الله عليه وسلم يستمع ثم يقرؤه.
Elmalılı Hamdi YazırSonra onu açıklamak da bize aittir
Süleyman AteşSonra onu açıklamak da bize düşer
«ثم إن علينا بيانه» بالتفهيم لك، والمناسبة بين هذه الآية وما قبلها أن تلك تضمنت الإعراض عن آيات الله وهذه تضمنت المبادرة إليها بحفظها.
Elmalılı Hamdi YazırHayır, siz peşin olanı (dünyayı) seviyorsunuz da
Süleyman AteşHayır, siz çabuk(geçen şu dünyay)ı seviyorsunuz da
«كلا» استفتاح بمعنى ألا «بل يحبون العاجلة» الدنيا بالياء والتاء في الفعلين.
Elmalılı Hamdi YazırAhireti bırakıyorsunuz
Süleyman AteşAhireti bırakıyorsunuz
«ويذرون الآخرة» فلا يعملون لها.
Elmalılı Hamdi YazırYüzler var ki o gün ışıl ışıl parlar
Süleyman AteşYüzler var ki o gün ışıl ışıl parlar
«وجوه يومئذ» أي في يوم القيامة «ناضرة» حسنة مضيئة.
Elmalılı Hamdi YazırRabbine bakar
Süleyman AteşRabbine bakar
«إلى ربها ناظرة» أي يرون الله سبحانه وتعالى في الآخرة.
Elmalılı Hamdi YazırYüzler de var ki o gün asıktır
Süleyman AteşYüzler de var ki o gün asıktır
«ووجوه يومئذ باسرة» كالحة شديدة العبوس.
Elmalılı Hamdi YazırAnlar ki kendisine belkıran (bel kemiklerini kıran belalı bir iş) yapılır
Süleyman AteşKendisine bel kemiklerini kıran(bela)nın yapılacağını anlar
«تظن» توقن «أن يُفعل بها فاقرة» داهية عظيمة تكسر فقار الظهر.
Elmalılı Hamdi YazırHayır hayır, ne zaman ki can köprücük kemiklerine dayanır
Süleyman AteşHayır, ne zaman ki can, köprücük kemiklerine dayanır
«كلا» بمعنى ألا «إذا بلغت» النفس «التراقي» عظام الحلق.
Elmalılı Hamdi YazırTedavi edebilecek kimdir?" denilir
Süleyman AteşVe (başında bulunanlar tarafından): "Kim afsun yapar acaba? denir
«وقيل» قال من حوله «من راق» يرقيه ليشفى.
Elmalılı Hamdi YazırCan çekişen bunun o ayrılık anı olduğunu anlar
Süleyman AteşVe kendisi artık bunun, ayrılık zamanı olduğunu anlar
«وظن» أيقن من بلغت نفسه ذلك «أنه الفراق» فراق الدنيا.
Elmalılı Hamdi YazırBacak bacağa dolaşır
Süleyman AteşVe bacak bacağa dolaşır
«والتفَّت الساق بالساق» أي إحدى ساقيه بالأخرى عند الموت، أو التفت شدة فراق الدنيا بشدة إقبال الآخرة.
Elmalılı Hamdi Yazırİşte o gün sevk, ancak Rabbinedir
Süleyman Ateşİşte o gün, sevk Rabbinedir (can, Allah'ın huzuruna sevk edilir)
«إلى ربك يومئذ المساق» أي السوق وهذا يدل على العامل في إذا، والمعنى إذا بلغت النفس الحلقوم تساق إلى حكم ربها.
Elmalılı Hamdi YazırFakat o, ne sadaka verdi, ne namaz kıldı
Süleyman AteşNe sadaka verdi, ne de namaz kıldı
«فلا صدق» الإنسان «ولا صلى» أي لم يصدق ولم يصلِّ.
Elmalılı Hamdi YazırFakat yalanladı ve döndü
Süleyman AteşFakat yalanladı, döndü
«ولكن كذب» بالقرآن «وتولى» عن الإيمان.
Elmalılı Hamdi YazırSonra da çalım sata sata ailesine gitti
Süleyman AteşSonra çalım satarak ailesine gitti
«ثم ذهب إلى أهله يتمطى» يتبختر في مشيته إعجابا.
Elmalılı Hamdi YazırGerektir o bela sana, gerek
Süleyman AteşYazık sana yazık
«أوْلى لك» فيه التفات عن الغيبة والكلمة اسم فعل واللام للتبيين، أي وليك ما تكره «فأوْلى» أي فهو أولى بك من غيرك.
Elmalılı Hamdi YazırEvet, gerektir o bela sana gerek
Süleyman AteşYine yazık sana yazık
«ثم أوْلى لك فأوْلى» تأكيد.
Elmalılı Hamdi Yazırİnsan başıboş bırakılacağını mı sanır
Süleyman Ateşİnsan, başı boş bırakılacağını mı sanır
«أيحسب» يظن «الإنسان أن يُترك سدى» هملا لا يكلف بالشرائع لا يحسب ذلك.
Elmalılı Hamdi YazırO, dökülen erlik suyundan bir damla (sperm) değil miydi
Süleyman AteşKendisi dökülen meniden bir nutfe (sperm) değil miydi
«ألم يك» أي كان «نطفة من منيّ يمنى» بالياء والتاء تصب في الرحم.
Elmalılı Hamdi YazırSonra bir aleka (embriyon) oldu da Rabbi onu biçime koydu, sonra şekil verdi
Süleyman AteşSonra alaka (rahme asılan embriyo) oldu da (Rabbi onu) yarattı, düzenledi
«ثم كان» المني «علقة فخلق» الله منها الإنسان «فسوى» عدل أعضاءه.
Elmalılı Hamdi YazırOndan da iki cinsi; erkek ve dişiyi var etti
Süleyman AteşO(meni)den iki çifti: Erkeği ve dişiyi var etti
«فجعل منه» من المني الذي صار علقة قطعة دم ثم مضغة أي قطعة لحم «الزوجين» النوعين «الذكر والأنثى» يجتمعان تارة وينفرد كل منهما عن الآخر تارة.
Elmalılı Hamdi YazırPeki, bunu yapanın ölüleri diriltmeye gücü yetmez mi
Süleyman AteşŞimdi bun(ları yapan Allah)ın ölüleri diriltmeğe gücü yetmez mi
«أَليس ذلك» الفعَّال لهذه الأشياء «بقادر على أن يحيي الموتى» قال صلى الله عليه وسلم: بلى.