75. Al-Qiyaama سُورَةُ القِيَامَةِ
Elmalılı Hamdi YazırHayır, yemin ederim o kıyamet gününe
«لا» زائدة في الموضعين «أقسم بيوم القيامة».
Elmalılı Hamdi YazırYine hayır, yemin ederim o sürekli kendini kınayan nefse
«ولا أقسم بالنفس اللوامة» التي تلوم نفسها وإن اجتهدت في الإحسان وجواب القسم محذوف، أي لتبعثن، دل عليه:
Elmalılı Hamdi Yazırİnsan, kendisinin kemiklerini bir araya toplayamayacağımızı mı sanıyor
«أيحسب الإنسان» أي الكافر «ألن نجمع عظامه» للبعث والإحياء.
Elmalılı Hamdi YazırEvet, bizim onun parmak uçlarını bile aynen eski haline getirmeye gücümüz yeter
«بلى» نجمعها «قادرين» مع جمعها «على أن نسوِّي بنانه» وهو الأصابع، أي نعيد عظامها كما كانت مع صغرها فكيف بالكبيرة.
Elmalılı Hamdi YazırFakat insan günahı devam ettirmek ister
«بل يريد الإنسان ليفجر» اللام زائدة ونصبه بأن مقدرة، أي أن يكذب «أمامه» أي يوم القيامة، دل عليه.
Elmalılı Hamdi YazırO kıyamet günü ne zaman? diye sorar
«يَسأَل أَيان» متى «يوم القيامة» سؤال استهزاء وتكذيب.
Elmalılı Hamdi YazırNe zaman ki o göz şimşek çakar
«فإذا برق البصر» بكسر الراء وفتحها دهش وتحير لما رأى مما كان يكذبه.
Elmalılı Hamdi YazırAy tutulur
«وخسف القمر» أظلم وذهب ضوءه.
Elmalılı Hamdi YazırGüneş ve ay toplanır
«وجمع الشمس والقمر» فطلعا من المغرب أو ذهب ضوءهما وذلك في يوم القيامة.
Elmalılı Hamdi Yazırİşte o gün insan, "kaçacak yer neresi?" der
«يقول الإنسان يومئذ أين المفر» الفرار.
Elmalılı Hamdi YazırHayır, hayır, yok bir siper
«كلا» ردع عن طلب الفرار «لا وزر» لا ملجأ يتحصن به.
Elmalılı Hamdi YazırO gün varılıp durulacak yer, ancak Rabbinin huzurudur
«إلى ربك يومئذ المستقر» مستقر الخلائق فيحاسبون ويجازون.
Elmalılı Hamdi YazırO gün insana, yapıp öne sürdüğü ve geri bıraktığı ne varsa bildirilir
«ينبأ الإنسان يومئذ بما قدم وأخر» بأول عمله وآخره.
Elmalılı Hamdi YazırDoğrusu insan kendi nefsini görür
«بل الإنسان على نفسه بصيرة» شاهد تنطق جوارحه بعمله والهاء للمبالغة فلا بد من جزائه.
Elmalılı Hamdi YazırBir takım özürler ortaya atsa da
«ولو ألقى معاذيره» جمع معذرة على غير قياس، أي لو جاء بكل معذرة ما قُبلت منه.
Elmalılı Hamdi YazırOnu hemen okumak için dilini depretme
قال تعالى لنبيه: «لا تحرك به» بالقرآن قبل فراغ جبريل منه «لسانك لتعجل به» خوف أن ينفلت منك.
Elmalılı Hamdi YazırKuşkusuz onu toplamak ve okumak bize aittir
«إن علينا جمعه» في صدرك «وقرآنه» قراءتك إياه أي جريانه على لسانك.
Elmalılı Hamdi YazırO halde biz onu okuduğumuz zaman sen onun okunuşunu takip et
«فإذا قرأناه» عليك بقراءة جبريل «فاتبع قرآنه» استمع قراءته فكان صلى الله عليه وسلم يستمع ثم يقرؤه.
Elmalılı Hamdi YazırSonra onu açıklamak da bize aittir
«ثم إن علينا بيانه» بالتفهيم لك، والمناسبة بين هذه الآية وما قبلها أن تلك تضمنت الإعراض عن آيات الله وهذه تضمنت المبادرة إليها بحفظها.
Elmalılı Hamdi YazırHayır, siz peşin olanı (dünyayı) seviyorsunuz da
«كلا» استفتاح بمعنى ألا «بل يحبون العاجلة» الدنيا بالياء والتاء في الفعلين.
Elmalılı Hamdi YazırAhireti bırakıyorsunuz
«ويذرون الآخرة» فلا يعملون لها.
Elmalılı Hamdi YazırYüzler var ki o gün ışıl ışıl parlar
«وجوه يومئذ» أي في يوم القيامة «ناضرة» حسنة مضيئة.
Elmalılı Hamdi YazırRabbine bakar
«إلى ربها ناظرة» أي يرون الله سبحانه وتعالى في الآخرة.
Elmalılı Hamdi YazırYüzler de var ki o gün asıktır
«ووجوه يومئذ باسرة» كالحة شديدة العبوس.
Elmalılı Hamdi YazırAnlar ki kendisine belkıran (bel kemiklerini kıran belalı bir iş) yapılır
«تظن» توقن «أن يُفعل بها فاقرة» داهية عظيمة تكسر فقار الظهر.
Elmalılı Hamdi YazırHayır hayır, ne zaman ki can köprücük kemiklerine dayanır
«كلا» بمعنى ألا «إذا بلغت» النفس «التراقي» عظام الحلق.
Elmalılı Hamdi YazırTedavi edebilecek kimdir?" denilir
«وقيل» قال من حوله «من راق» يرقيه ليشفى.
Elmalılı Hamdi YazırCan çekişen bunun o ayrılık anı olduğunu anlar
«وظن» أيقن من بلغت نفسه ذلك «أنه الفراق» فراق الدنيا.
Elmalılı Hamdi YazırBacak bacağa dolaşır
«والتفَّت الساق بالساق» أي إحدى ساقيه بالأخرى عند الموت، أو التفت شدة فراق الدنيا بشدة إقبال الآخرة.
Elmalılı Hamdi Yazırİşte o gün sevk, ancak Rabbinedir
«إلى ربك يومئذ المساق» أي السوق وهذا يدل على العامل في إذا، والمعنى إذا بلغت النفس الحلقوم تساق إلى حكم ربها.
Elmalılı Hamdi YazırFakat o, ne sadaka verdi, ne namaz kıldı
«فلا صدق» الإنسان «ولا صلى» أي لم يصدق ولم يصلِّ.
Elmalılı Hamdi YazırFakat yalanladı ve döndü
«ولكن كذب» بالقرآن «وتولى» عن الإيمان.
Elmalılı Hamdi YazırSonra da çalım sata sata ailesine gitti
«ثم ذهب إلى أهله يتمطى» يتبختر في مشيته إعجابا.
Elmalılı Hamdi YazırGerektir o bela sana, gerek
«أوْلى لك» فيه التفات عن الغيبة والكلمة اسم فعل واللام للتبيين، أي وليك ما تكره «فأوْلى» أي فهو أولى بك من غيرك.
Elmalılı Hamdi YazırEvet, gerektir o bela sana gerek
«ثم أوْلى لك فأوْلى» تأكيد.
Elmalılı Hamdi Yazırİnsan başıboş bırakılacağını mı sanır
«أيحسب» يظن «الإنسان أن يُترك سدى» هملا لا يكلف بالشرائع لا يحسب ذلك.
Elmalılı Hamdi YazırO, dökülen erlik suyundan bir damla (sperm) değil miydi
«ألم يك» أي كان «نطفة من منيّ يمنى» بالياء والتاء تصب في الرحم.
Elmalılı Hamdi YazırSonra bir aleka (embriyon) oldu da Rabbi onu biçime koydu, sonra şekil verdi
«ثم كان» المني «علقة فخلق» الله منها الإنسان «فسوى» عدل أعضاءه.
Elmalılı Hamdi YazırOndan da iki cinsi; erkek ve dişiyi var etti
«فجعل منه» من المني الذي صار علقة قطعة دم ثم مضغة أي قطعة لحم «الزوجين» النوعين «الذكر والأنثى» يجتمعان تارة وينفرد كل منهما عن الآخر تارة.
Elmalılı Hamdi YazırPeki, bunu yapanın ölüleri diriltmeye gücü yetmez mi
«أَليس ذلك» الفعَّال لهذه الأشياء «بقادر على أن يحيي الموتى» قال صلى الله عليه وسلم: بلى.